Jireenyi ilma namaa, yeroo hedduu, akka balbala hiika hin qabne fakkaata. Namoota heddu ni walitti nu fidda, ni wal nyaachisa, ni wal gargaara, akkasumas yeroo biraa walitti nu dhiyeessa — garuu, nama hundi waan tokkicha hin qabu. Namoonni muraasni fuula si jajjabeessu agarsiisu, garuu duuba si balleessu. Kun yeroo hedduu miira nama cabsa, ofitti amantummaa nama balleessa, fi walitti dhufeenya nama waliin qabu mancaasa. Barreeffama kana keessatti waa’ee “Hiriyaa Fuula Siin Seeqe, Duuba Si Miidhu” bal’inaan ni xiinxalla.
1. Fuula Gaarii Jala Dhokata Diinummaa
Namoonni tokko tokko fuula bareedaa, jecha mi’aawa, fi lallaba nama gammachiisu qabu. Garuu, yeroo hunda waan fuuldura agarsiisan san duuba waan gara biraa jiru ni dhokatu. Hiriyaa akkanaa fuula siif seeqee, jecha mi’aawa siif dubbata; garuu yeroo ati hin beekne, waan si miidhu itti hima, si xiqqeessa, fi si sodaachisa.
Namoonni akkana yeroo hedduu akka si qunnaman fakkaatu, garuu gara duuba, dhugumaan si jabeechuuf miti; si dadhabsiisuuf dha. Yeroo ati milkaa’u hin gammadan, yeroo ati kufte ammoo keessa gammachuu itti dhaga’u. Dhugaan isaanii yeroo hunda gara duuba jira, fuula isaanii irratti hin baramu.
2. Maaliif Namni Fuula Siin Seeqe Duuba Si Miidha?
Sababni guddaan inni duraa hamaa qalbii dha. Namni fuula si jajjabeessu fakkaatee duuba si miidhu yeroo hedduu of hin jaalanne. Namni of hin jaalanne, namoota biraa hin jaalatu.
Sababoota biraas ni qaba:
• Garaa bultii — namni akkana miira keessan cabsuuf gammada.
• Maqaa fi beekkumsa — yeroo ati beekkamaa taate, inni si xiqqeessuuf yaala.
• Mucucaata — inni si waliin hiriira fakkaata, garuu of duuba cubbuu fi shakkii qaba.
• Dadhabina ofii — ofitti amanuu dhabee, namoota biroo gadi buusuun of tiksu yaala.
Namoonni akkana yeroo hunda hiriyummaa fakkaata; garuu dhugaan isaanii soba jalaa dhokata.
3. Mallattoo Hiriyaa Akka Kana Addaan Beeku.
Yoo namni tokko si waliin ta’ee akka hiriyaa gaarii of fakkeessu, garuu haalli isaa sirrii hin fakkaanne, mallattoon muraasni akka kanaa ni jira:
• Yeroo ati milkaa’u, waan siif hin gammachifne ni argita.
• Yeroo ati dogoggorte, si gorsa osoo hin ta’in, si aarsaa godhata.
• Waan ati itti amanamte itti hime, nama biraatti dabarsa.
• Fuula kee dura si faarsa, garuu duuba kee maqaa kee xureessa.
• Rakkoo keetiin si gargaara fakkaata, garuu dhugumaan si gargaaruu hin barbaadu.
Namni akkanaa yeroo hedduu “dhugaa” fakkaata, garuu yeroo kamiyyuu dhugaa hin ta’u.
4. Akkamitti Of Eegganna?
Of eeggachuun mallattoo dadhabinaa miti — mallattoo qalbii dabalataa fi hubannaa ti. Hiriyaa sobaa addaan baasuun jireenya kee keessatti tasgabbii siif fida.
• Dhugaa kee hunda nama hundaaf hin himin.
Dhugaan ati itti amantu nama hundaaf hin ta’u.
• Jaalala hundaaf hin kennin. Namni hundi si jaalachuu hin danda’u; qaama tokko tokko ammoo si miidhuuf qophaa’a.
• Yeroo hunda nama irratti amanuu hin ittiin jiraatin. Amanamummaan hojii fi yeroo irraa beekama.
• Nama tokko yeroo dheeraaf daawwataa. Gocha isaa, akkasumas jecha isaa waliin wal bira qabii. Namni sobaan jiraatu yeroo hunda ofii of keessatti ni saaxila.
Of eeggachuun jechuun, of cabsuu miti — of tikfachuu dha.
5. Hiriyaa Dhugaa fi Hiriyaa Soba Gargar Baasuu.
Hiriyaa dhugaa fi sobaa gargar baasuun jireenya keessatti murteessaadha.
Hiriyaa dhugaan:
• Yeroo ati kufte si jajjabeessa.
• Yeroo ati hin jirre si tiksu.
• Dhugaa siif dubbata, yoo si miidheyyuu.
• Si tuffachuu hin beeku.
Hiriyaa sobaan:
• Fuula kee dura si faarsa, duuba si balleessa.
• Si tiksu fakkaata, garuu si irratti dhoksatti hojjeta.
• Si sodaachisa, si shakkii keessa kaa’a.
6. Akka Nama Hin Dadhabsiifne Jiru.
Namoonni akkana yoo si keessa jiran, jireenya kee keessatti haala jijjiiru qabu. Namoota akkana irraa fagaadhu; garuu qalbii kee keessatti gara laafina eegi. Of irraa fageessi, garuu hin jibbin — sababni isaas jibbiin akka isaanii si godha.
Hiriyaa sobaa of irraa fageessuun yeroo muraasaaf si gaddisiisa, garuu tasgabbii fi onnee siif deebisa. Yeroo hunda yaadi: namni si dhugumaan jaalatu, waan si miidhu hin godhu. Namni si dhugumaan tiksu, fuula kee dura si miidhuu hin danda’u.
7. Xumura: Hiriyaa Sobaa Irraa Barachuu.
Jireenya keessatti hiriyaa sobaa qunnamuun dhibaadha, garuu barnoota cimaa dha. Isaan akka ifa sobaa dukkana keessaatti nu barsiisu — eenyutu dhugaa akka ta’e, eenyutu soba akka ta’e. Namoota akkana irraa barachuun akka of tikfannu nu gorsa.
Hiriyaa sobaa si miidhu danda’a, garuu si diigu hin qabu — yoo ati of sirnaan beektee, of tikfatte, fi dhugaa irratti jette.
Dhugaan dhokachuu danda’a, garuu sobni hin baraaru.
Namni fuula si jajjabeessu fakkaatee duuba si miidhu, akka balbala dukkana keessa taa’e — yeroo gabaabaa ifa, booda duwwaa.
Kanaaf, qalbii kee tiksi.
Fuula hin amaniin, gocha ilaali.
Namni si dhugumaan jaalatu fuula kee duratti si jabeeffata, duuba keetiin si tiksa.
